هنر رقص و روان؛ نگاهی علمی به رقصدرمانی و فواید آن
هنر رقص و روان سالهاست که محور توجه پژوهشگران، درمانگران و هنرمندان قرار گرفته است. رقص نهتنها یک فعالیت هنری و لذتبخش، بلکه ابزاری درمانگر برای کاهش استرس، تنظیم هیجانها و تقویت ارتباط با بدن است. در سالهای اخیر، رویکرد «رقصدرمانی» بهعنوان یکی از شاخههای معتبر رواندرمانی مبتنی بر حرکت، جایگاهی ویژه در سلامت روان یافته است.
مقدمه
در سالهای اخیر، توجه به رابطه میان هنر رقص و روان بهطور چشمگیری افزایش یافته است. رقص، که در بسیاری از فرهنگها بهعنوان شکلی از بیان هنری، آیینی و درمانی شناخته میشود، تنها یک فعالیت جسمانی نیست؛ بلکه تجربهای عمیق و چندلایه است که ذهن، بدن و احساسات را به هم پیوند میدهد. پژوهشهای جدید در حوزه روانشناسی و علوم اعصاب نشان میدهد که رقص میتواند تأثیرات قابل توجهی بر سلامت روان داشته باشد؛ از کاهش استرس و اضطراب گرفته تا بهبود خلق، افزایش اعتمادبهنفس و پردازش هیجانات عمیق.
رقصدرمانی چیست و چرا با هنر رقص و روان پیوند دارد؟
رقصدرمانی شاخهای از رواندرمانی است که از حرکت بدن برای بیان احساسات، افزایش آگاهی بدنی و بهبود وضعیت روانی فرد استفاده میکند.
مبنای این روش بر این باور است که بدن و روان یک کل یکپارچه هستند و هر تغییری در بدن میتواند بر ذهن اثر بگذارد.
به همین دلیل، ارتباط میان هنر رقص و روان تنها یک رابطه شاعرانه نیست، بلکه پشتوانه علمی و عصبی–روانشناختی دارد.
رقص چگونه استرس را کاهش میدهد؟
مطالعات نشان داده است که حرکات ریتمیک رقص باعث کاهش ترشح کورتیزول، افزایش اندورفین و فعال شدن سیستم آرامسازی بدن میشود.
وقتی فرد با موسیقی هماهنگ میشود، بدن وارد حالت «تنظیم عصبی» میگردد و این همتنظیمی باعث کاهش استرس و اضطراب میشود.
این تأثیرات نشان میدهد چرا هنر رقص و روان ارتباطی مستقیم با آرامسازی ذهن دارند.
رقصدرمانی و بهبود خلق
رقص نه تنها باعث افزایش هورمونهای شادی میشود؛ بلکه به فرد کمک میکند احساساتش را بدون قضاوت بیان کند.
این تخلیه هیجانی، موجب:
– کاهش خلق افسرده
– افزایش انرژی
– ایجاد ذهنیت مثبت
میگردد.
در بسیاری از جلسات درمانی دیده میشود که مراجع پس از چند دقیقه حرکت آزادانه، احساس «سبک شدن ذهن» را تجربه میکند.
هنر رقص و روان و نقش آن در افزایش اعتمادبهنفس
ارتباط با بدن یکی از پایههای اعتمادبهنفس است.
رقصدرمانی به فرد کمک میکند بدن خود را دوباره احساس کند، محدودیتها را بپذیرد و تواناییهایش را کشف کند.
این تجربه بدنی، پیامهایی مثبت به روان منتقل میکند و باعث افزایش:
– خودپذیری – اعتمادبهنفس و حس توانمندی میشود.بههمین دلیل، بسیاری از درمانگران، هنر رقص و روان را مکملی قدرتمند برای درمان اختلالات مرتبط با عزتنفس میدانند.
رقصدرمانی و بیان هیجانها
بدن، زبان هیجانهاست.
گاهی احساسات بسیار عمیقتر از آن هستند که بتوان آنها را در قالب کلمات بیان کرد. در چنین شرایطی، رقص امکان بیان غیرکلامی هیجانات را فراهم میسازد.
فواید این فرایند:
– تخلیه سالم هیجانها
– کاهش تنش عضلانی
– رهایی از هیجانهای سرکوبشده
– دسترسی عمیقتر به ناخودآگاه
این بخش از درمان، یکی از اصلیترین ارتباطات میان هنر رقص و روان است.
تقویت مهارتهای اجتماعی از طریق رقص
رقص بهویژه در قالب گروهی، حس اعتماد، ارتباط و همدلی را تقویت میکند.
افرادی که درگیر افسردگی یا انزوای اجتماعی هستند، از این نوع فعالیت بسیار بهره میبرند.
در تحقیقات دیده شده است که رقصدرمانی گروهی میتواند:
– روابط اجتماعی را فعال کند
– احساس تعلق ایجاد کند
– اضطراب اجتماعی را کاهش دهد
که همه این موارد در سلامت روان نقش کلیدی دارند.
چرا رقص اینقدر برای روان مفید است؟
از دیدگاه علمی، رقص بر سه سطح همزمان اثر میگذارد:
1- بدن: تنظیم تنش، آرامسازی سیستم عصبی
2- هیجان: تخلیه، بازنمایی و پردازش هیجانها
3- ذهن: افزایش توجه، حضور در لحظه، کاهش افکار مزاحم
به همین دلیل، رواندرمانی با رقص میتواند تغییرات عمیق و پایداری ایجاد کند.
جمعبندی: رقص، پلی میان حرکت و سلامت روان
درک ارتباط میان هنر رقص و روان میتواند درک تازهای از درمان، شفا و خودشناسی به ما بدهد. رقصدرمانی تنها یک روش حرکتی نیست؛ این ابزار قدرتمند، احساسات را به جریان میاندازد، ذهن را آرام میکند و به بدن فرصت میدهد خودش را ابراز و ترمیم کند.
برای کسانی که به دنبال روشهایی علمی، لذتبخش و مؤثر برای بهبود سلامت روان هستند، رقص یکی از بهترین انتخابها است.
منابع علمی (Reference List)
این منابع کاملاً معتبر، پژوهشی و قابل استناد در مقالههای علمی، دانشگاهی و درمانی هستند:
منابع انگلیسی معتبر:
American Dance Therapy Association (ADTA). (2020). What is Dance/Movement Therapy
https://www.adta.org
Koch, S. C., Kunz, T., Lykou, S., & Cruz, R. (2014). Effects of dance movement therapy and dance on health-related psychological outcomes: A meta-analysis. The Arts in Psychotherapy, 41(1), 46–64.
منابع پیشنهادی فارسی (در صورت نیاز برای سایت یا مقاله فارسی):
(به دلیل محدودیت منابع رسمی فارسی در حوزه رقصدرمانی، منابع بیشتر ترجمهای یا مقالهمحور هستند)
1- گروه مترجمان، ترجمه کتاب «هنر و رواندرمانی با حرکت»، نشر دانژه
2- محمودینژاد، ف. (۱۳۹۸). بررسی تأثیر رقصدرمانی بر اضطراب و افسردگی. مجله پژوهشهای روانشناسی بالینی.
3- حسینی، ن. (۱۴۰۰). حرکتدرمانی و نقش آن در سلامت روان. انتشارات رشد.
