مقدمه   –  Introductin

اضطراب بخشی طبیعی از زندگی انسان است و به فرد کمک می‌کند در شرایط تهدیدآمیز واکنش مناسب نشان دهد. با این حال، وقتی اضطراب شدید، مداوم و خارج از کنترل شود، عملکرد روزمره فرد را مختل کرده و باعث ایجاد اختلالات اضطرابی می‌شود.

مطالعات نشان می‌دهند که اختلالات اضطرابی یکی از شایع‌ترین مشکلات سلامت روان در جهان هستند و میلیون‌ها نفر را در تمام گروه‌های سنی درگیر می‌کنند (WHO, 2023).

شناخت و بررسی دقیق انواع اضطراب به افراد کمک می‌کند تا علائم خود را شناسایی، تفاوت اضطراب طبیعی و اختلالی را درک کرده و اقدامات پیشگیرانه یا درمانی مناسب را انجام دهند.

اضطراب چیست؟

اضطراب واکنشی طبیعی به تهدید یا فشار روانی است که می‌تواند شامل افکار نگران‌کننده، تنش عضلانی، تپش قلب، تعریق و بی‌قراری باشد.

زمانی که این واکنش به شکل مزمن و شدید درآید، به یکی از انواع اضطراب بیمارگونه تبدیل می‌شود.

اختلالات اضطرابی می‌توانند عملکرد فردی، اجتماعی و شغلی را مختل کنند و کیفیت زندگی را کاهش دهند.

تفاوت اضطراب و استرس

اضطراب می‌تواند ناشی از استرس باشد، اما همیشه به یک عامل خارجی مرتبط نیست. شناخت تفاوت این دو موضوع به تشخیص صحیح کمک می‌کند.

انواع اضطراب

۱- اختلال اضطراب فراگیر (GAD)

GAD شامل نگرانی مداوم و کنترل‌نشده درباره مسائل روزمره است. فرد مبتلا ممکن است نگران کار، خانواده، سلامتی یا حتی مسائل جزئی باشد.

علائم GAD:

 – بی‌قراری و اضطراب مداوم

 – تنش عضلانی

 – مشکلات خواب و خستگی

 – مشکل در تمرکز

این نوع اضطراب می‌تواند منجر به کاهش عملکرد شغلی و اجتماعی شود و کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.

۲- اختلال پانیک

حملات ناگهانی اضطراب شدید با تپش قلب، تعریق، لرزش و ترس از مرگ مشخص می‌شود. افراد مبتلا از وقوع حمله بعدی می‌ترسند و زندگی روزمره خود را محدود می‌کنند.

۳- فوبیاهای خاص

فوبیا، ترس شدید و غیرمنطقی از یک شیء یا موقعیت خاص است که منجر به اجتناب شدید می‌شود.

انواع رایج فوبیا:

 – ارتفاع

 – حیوانات (عنکبوت، مار)

 – خون یا تزریق

 – مکان‌های بسته

فوبیاها می‌توانند محدودیت‌های اجتماعی و عملکردی ایجاد کنند.

اضطراب اجتماعی (Social Anxiety)

این اختلال شامل ترس از قضاوت شدن یا حضور در جمع است. علائم معمولاً شامل:

 – تپش قلب و تعریق هنگام حضور در جمع

 – اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی

 – نگرانی شدید درباره نظر دیگران

اضطراب اجتماعی می‌تواند از نوجوانی شروع شود و بدون درمان ادامه یابد.

۵- اختلال وسواس فکری–عملی (OCD)

شامل افکار تکراری (وسواس فکری) و رفتارهای اجباری (وسواس عملی) برای کاهش اضطراب.

۶- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

پس از تجربه حادثه شدید، علائمی مانند فلش‌بک، کابوس، اجتناب از محرک‌ها و گوش‌به‌زنگی مزمن ایجاد می‌شود.

 علائم و نشانه‌ها

 علائم جسمانی

 – تپش قلب

 – تعریق

 – لرزش

 – مشکلات خواب

 – تنش عضلانی

 علائم روانی

 – نگرانی مداوم

 – افکار منفی

 – مشکل تمرکز

علائم رفتاری

 – اجتناب از موقعیت‌ها

 – کاهش عملکرد

 – وابستگی به دیگران برای اطمینان

علل و عوامل خطر

 عوامل زیستی و ژنتیکی

 – وراثت ۳۰–۴۰٪

 – عدم تعادل انتقال‌دهنده‌های عصبی

 عوامل روان‌شناختی

 – سبک دلبستگی ناایمن

 – الگوهای فکری منفی

 عوامل محیطی

 – استرس مزمن

 – تجربه حادثه دردناک

 – محیط اجتماعی پرتنش

 شیوع اضطراب

 – حدود ۳.۶٪ از جمعیت جهان دچار اختلالات اضطرابی هستند (WHO, 2023).

 – زنان دو برابر مردان گرفتار اضطراب می‌شوند.

 – بیشترین شیوع در سنین ۱۸–۳۴ سال مشاهده می‌شود.

تشخیص اضطراب

تشخیص توسط روانشناس یا روانپزشک بر اساس DSM-5-TR انجام می‌شود. معیارها شامل:

 – مدت زمان و شدت علائم

 – تأثیر بر عملکرد روزانه

 – بررسی علائم جسمانی و روانی

 – پرسشنامه‌های استاندارد