اوتیسم در کودکان
اوتیسم کودکان یا اختلال طیف اوتیسم (ASD) یک وضعیت رشدی عصبی است که بر نحوه ارتباط، رفتار، یادگیری و تعامل اجتماعی کودک تأثیر میگذارد. این اختلال معمولاً در سه سال اول زندگی قابل مشاهده است، اما تشخیص زودهنگام میتواند نقش مهمی در بهبود مهارتهای کودک داشته باشد.
اوتیسم چیست و چرا رخ میدهد؟
اوتیسم در کودکان یک بیماری نیست؛ بلکه یک اختلال رشدی با زمینههای عصبی و ژنتیکی است. تحقیقات نشان میدهد:
– برخی عوامل ژنتیکی در بروز آن نقش دارند.
– عوامل محیطی در دوران بارداری مثل عفونتهای مادر، سن بالاتر والدین یا قرار گرفتن جنین در معرض برخی مواد، میتوانند ریسک را افزایش دهند.
– واکسنها هیچ ارتباطی با اوتیسم ندارند.
مهمترین علائم اوتیسم در کودکان
علائم اوتیسم در کودکان میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد، اما معمولاً شامل سه دسته اصلی است:
1. مشکلات ارتباطی
– تأخیر در صحبت کردن
– استفاده غیرمعمول از زبان (تکرار کلمات، جملهسازی دشوار)
– نداشتن اشاره، تماس چشمی یا استفاده کم از حالت چهره
2. چالشهای تعامل اجتماعی
– عدم علاقه به بازیهای گروهی
– واکنش کم به اسم خود
– ناتوانی در درک احساسات دیگران
– ترجیح تنهایی
3. رفتارهای تکراری و محدود
– حرکات تکراری مثل بالبال زدن دستها یا تاب خوردن
– وابستگی شدید به روتین
– علاقه شدید به موضوعات خاص
– حساسیت زیاد یا کم به صدا، نور یا لمس
اوتیسم در کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص اوتیسم در کودکان معمولاً توسط متخصصان زیر انجام میشود:
– روانپزشک کودک
– روانشناس بالینی
– کاردرمان یا گفتاردرمان متخصص در اوتیسم
– متخصص رشد کودک
ابزارهای استاندارد مانند ADOS و ADI-R برای ارزیابی رفتار و مهارتهای ارتباطی کودک استفاده میشوند. تشخیص زودهنگام اوتیسم در کودکان (بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی) بهترین فرصت برای موفقیت در درمان است.
بهترین روشهای درمان و مدیریت اوتیسم در کودکان
اوتیسم در کودکان درمان قطعی ندارد، اما درمانهای زودهنگام و هدفمند میتوانند مهارتهای ارتباطی، اجتماعی و یادگیری کودک را بهطور چشمگیری افزایش دهند.
1. رفتاردرمانی (ABA)
یکی از مؤثرترین روشها برای آموزش مهارتهای ارتباطی، کاهش رفتارهای نامطلوب و تقویت رفتارهای مطلوب است.
2. گفتاردرمانی
برای کودکانی که مشکل زبان، بیان یا تعامل اجتماعی دارند بسیار مهم است.
3. کاردرمانی
به بهبود مهارتهای حرکتی، هماهنگی بدن، تنظیم حسی و افزایش استقلال کمک میکند.
4. آموزش مهارتهای اجتماعی
برای درک احساسات، ارتباط با همسالان و یادگیری قواعد اجتماعی کاربرد دارد.
5. مداخلات آموزشی تخصصی
مدارس یا مراکز آموزشی ویژه میتوانند محیط مناسبتری برای یادگیری کودک فراهم کنند.
نقش والدین
والدین نقش حیاتی در حمایت از کودکان اوتیستیک دارند:
– آموزش روشهای ارتباط با کودک
– حفظ روتین و محیط ثابت
– تمرین مهارتهای یادگرفته شده در خانه
– صبر و درک رفتارهای چالشی
خشم و اوتیسم در کودکان
مدیریت خشم و اوتیسم در کودکان مبتلا به این بیماری یکی از چالشهای مهمی است که خانوادهها با آن مواجه هستند. این کودکان به دلیل تفاوتهای عصبی و حسی، ممکن است در کنترل هیجانات خود دچار مشکل شوند و رفتارهای پرخاشگرانه یا انفجاری از خود نشان دهند. در ادامه، بهعنوان یک متخصص روانشناسی کودکان اوتیسم، راهکارهای علمی و کاربردی برای کمک به خانوادهها در مدیریت خشم کودکان اوتیستیک ارائه میدهم.
۱. درک علل خشم در کودکان اوتیسم
برای مدیریت مؤثر خشم، ابتدا باید علل و محرکهای آن را شناسایی کنید. برخی از عوامل رایج عبارتاند از:
– تفاوتهای پردازش حسی: کودکان اوتیستیک ممکن است به صداها، نورها یا لمسها حساسیت بیش از حد داشته باشند که میتواند منجر به ناراحتی و خشم شود.
– مشکلات ارتباطی: ناتوانی در بیان نیازها و احساسات میتواند باعث ناامیدی و در نهایت خشم شود.
– تغییر در روالهای روزمره: این کودکان به ثبات و پیشبینیپذیری علاقهمند هستند و تغییرات ناگهانی میتواند آنها را مضطرب و خشمگین کند.
۲. ایجاد روالهای منظم و قابل پیشبینی
ثبات در برنامههای روزانه میتواند به کاهش اضطراب و خشم در کودکان اوتیستیک کمک کند. سعی کنید فعالیتهای روزمره را در زمانهای مشخص و بهصورت منظم انجام دهید و در صورت نیاز به تغییر، از قبل کودک را مطلع کنید.
۳. تقویت مهارتهای ارتباطی
آموزش مهارتهای ارتباطی به کودکان اوتیستیک میتواند به آنها کمک کند تا نیازها و احساسات خود را بهتر بیان کنند و از ناامیدی و خشم جلوگیری شود. استفاده از روشهایی مانند گفتاردرمانی و ارتباط از طریق تصاویر میتواند مؤثر باشد.
۴. آموزش تکنیکهای آرامسازی
به کودکان خود روشهای آرامسازی مانند تنفس عمیق، شمارش تا ۱۰ یا استفاده از یک شیء آرامبخش را آموزش دهید تا در مواقع خشم از آنها استفاده کنند.
۵. محیط را کنترل کنید
ایجاد محیطی آرام و بدون تحریکات اضافی میتواند به کاهش خشم در کودکان اوتیستیک کمک کند. از قرار دادن کودک در محیطهای شلوغ و پر سر و صدا خودداری کنید و فضایی امن و آرام برای او فراهم کنید.
۶. استفاده از تقویت مثبت
تشویق رفتارهای مثبت و ارائه پاداش برای آنها میتواند به کودکان اوتیستیک کمک کند تا رفتارهای مطلوب را تکرار کنند و رفتارهای خشمگینانه کاهش یابد.
۷. مشاوره با متخصصان
در صورت ادامهدار بودن مشکلات خشم، مشاوره با متخصصان روانشناسی کودک و اوتیسم میتواند راهکارهای تخصصیتری را برای بیماری اوتیسم در کودکان ارائه دهد.
مدیریت خشم در کودکان اوتیستیک نیازمند صبر، درک و استفاده از راهکارهای مناسب است. با بهکارگیری این روشها و همکاری با متخصصان، میتوانید به بهبود رفتارهای کودک خود کمک کنید و کیفیت زندگی او و خانوادهتان را ارتقا دهید.
شما میتوانید برای دریافت مشاوره و راهنمایی به فرزند اوتیسم خود به صفحه خانم دکتر آزیتا صیامی را مشاهده کنید
وقتی خشم فرزندم آرامش خانه را میگیرد…
تصور کنید مادری هستید که فرزندتان، پسری ۷ ساله با اوتیسم، در میانهی یک طوفان احساسی قرار دارد. دقایقی پیش، هنگام پوشیدن لباس، ناگهان شروع به جیغ زدن کرد، دستهایش را روی گوشهایش گذاشت و خودش را روی زمین انداخت. هرچه تلاش میکنید آرامش کنید، بیفایده است. او لگد میزند، گریه میکند، و شما بین خستگی، نگرانی و درماندگی گرفتار شدهاید.
در این لحظه، چه کاری میتوانید انجام دهید؟ چطور میتوانید این طوفان را به نسیمی آرام تبدیل کنید؟
چرا فرزندم اینقدر خشمگین میشود؟
– او نمیتواند احساساتش را بیان کند
کودکان اوتیستیک معمولاً در برقراری ارتباط با احساسات خود مشکل دارند. شاید دلیل اصلی عصبانیتش این باشد که نمیتواند بگوید چه میخواهد یا چه چیزی آزارش میدهد.
– حواسش بیش از حد تحریک شده است
صدای زیاد، نور شدید یا حتی جنس لباس میتواند برای او ناراحتکننده باشد و باعث انفجار هیجانی شود.
– روال روزانهاش تغییر کرده است
اگر کودکتان به انجام کارهایش در یک ترتیب مشخص عادت کرده باشد، یک تغییر کوچک ممکن است او را دچار استرس کند.
چطور میتوانم آرامش را به او برگردانم؟
۱. خودتان آرام باشید
اگر شما مضطرب یا عصبی باشید، فرزندتان این حس را دریافت کرده و بیشتر پریشان میشود. ابتدا چند نفس عمیق بکشید و سعی کنید با لحنی آرام صحبت کنید.
۲. وارد دنیای او شوید
به جای اینکه از او بخواهید به منطق شما گوش دهد، سعی کنید او را درک کنید. مثلا اگر به خاطر پوشیدن لباس ناراحت شده، شاید جنس پارچه برایش ناخوشایند است. به او حق انتخاب بدهید: “میخوای این لباس رو بپوشی یا اون یکی؟”
۳. محرکهای محیطی را کاهش دهید
اگر محیط بیش از حد پر سر و صداست، به جایی آرامتر بروید. گاهی کاهش نور، بستن پرده یا گذاشتن هدفون روی گوش کودک میتواند او را آرام کند.
۴. از تکنیک فشار عمیق استفاده کنید
گاهی در آغوش گرفتن کودک یا فشار آرام روی شانهها و دستها (البته اگر خودش اجازه دهد) میتواند حس امنیت را به او بازگرداند. اگر لمس را نمیپذیرد، یک پتو سنگین یا کوسن نرم به او بدهید تا رویش بخوابد.
۵. روشهای تخلیهی خشم را بیاموزید
کودکان اوتیسم روشهای سالمی برای تخلیهی احساساتشان ندارند. شما میتوانید به او یاد بدهید که احساساتش را با نقاشی کشیدن، فشار دادن توپ استرس یا حتی ضربه زدن آرام به یک بالش بیان کند.
۶. از روشهای جایگزین ارتباطی استفاده کنید
اگر کودک شما نمیتواند صحبت کند، از تصاویر، کارتها یا نرمافزارهای مخصوص اوتیسم استفاده کنید تا بتواند خواستههایش را بیان کند.
۷. پس از آرام شدن، علت را پیدا کنید
بعد از اینکه او آرام شد، بدون سرزنش یا ناراحتی، علت عصبانیتش را بررسی کنید. ببینید چه چیزی باعث خشمش شد تا در آینده بتوانید از آن جلوگیری کنید.
به یاد داشته باشید: کودک شما به حمایت و درک شما نیاز دارد. او از روی لجبازی یا بدخلقی رفتار نمیکند، بلکه در تلاش است تا با جهانی که برایش پیچیده و گاهی ترسناک است، کنار بیاید. شما با صبر، آگاهی و روشهای مناسب، میتوانید آرامش را به او و خودتان هدیه دهید. ❤️✨
آینده و اوتیسم در کودکان
اگرچه اوتیسم در کودکان یک اختلال مادامالعمر است، اما بسیاری از کودکان با دریافت درمان مناسب میتوانند:
– مهارتهای ارتباطی بهتری کسب کنند
– به استقلال نسبی برسند
– در مدرسه موفق شوند
– روابط اجتماعی بهتری برقرار کنند
پیشآگهی کودک کاملاً به شدت علائم، سن شروع درمان و میزان حمایت والدین بستگی دارد.
فیلمهای پیشنهادی برای درک اوتیسم در کودکان و مدیریت چالشها
1. Temple Grandin (2010)
خلاصه: این فیلم براساس زندگی واقعی تمپل گراندین، زنی مبتلا به اوتیسم است که با وجود چالشهای زیاد، توانست در رشتهی علوم دامی به موفقیتهای بزرگی برسد. این فیلم نشان میدهد که چگونه افراد اوتیستیک دنیا را متفاوت میبینند و چگونه خانوادهها میتوانند از استعدادهای آنها حمایت کنند.
